ThS. Hoàng Thị Định

                                                                                          Khoa Khám bệnh chuyên ngành

Trên thực tế, ngày càng nhiều đơn vị, tổ chức và các doanh nghiệp quan tâm đến việc khám sức khỏe tổng quát cho nhân viên. Tuy nhiên, sức khỏe tâm thần của người lao động vẫn chưa được quan tâm đúng mức. Nhiều người lao động đang gặp phải những vấn đề về sức khỏe tâm thần, đặc biệt là hiện tượng trầm cảm ngày càng phổ biến.

Ngày 10/10 – ngày Sức khoẻ Tâm thần Thế giới, Liên đoàn Thế giới về Sức khoẻ Tâm thần đã kêu gọi nâng cao sức khoẻ tâm thần tại nơi làm việc. Với chủ đề nhận biết, chia sẻ và  xóa bỏ sự kỳ thị cũng như đưa ra những giải pháp đối với vấn đề mang tính thời đại này. Đó không chỉ là trách nhiệm của riêng ai.

Sức khỏe tâm thần là gì?

Sức khỏe tâm thần không chỉ là sự “vắng mặt” của các bệnh tâm thần. Nó còn là một tình trạng thoải mái, hạnh phúc của mỗi con người khi người đó có thể nhận thấy những tiềm năng của chính mình, có thể ứng phó với những tác nhân gây stress thường ngày, có thể làm việc một cách sáng tạo và hiệu quả, và đồng thời có thể tham gia đóng góp cho cộng đồng mà mình đang sống.

Thực trạng sức khỏe tâm thần của người lao động và hậu quả

Các vấn đề sức khỏe tâm thần trên người lao động không chỉ gây ảnh hưởng nghiêm trọng trên cá nhân người bệnh mà còn trên năng suất của doanh nghiệp. Chúng cũng ảnh hưởng đến hiệu quả làm việc của chính người lao động, tỷ lệ nghỉ bệnh, số tai nạn, bỏ việc và biến động nhân sự… Ở Anh quốc, 80 triệu ngày công lao động bị mất đi mỗi năm liên quan đến các vấn đề sức khỏe tâm thần, tương đương với việc mất đi khoảng 1-2 triệu bảng Anh mỗi năm. Ở Hoa Kỳ, chỉ tính riêng bệnh trầm cảm, nhà nước đã phải chi 30-40 triệu dollar, tương đương với khoảng 200 triệu ngày công lao động mỗi năm.

Theo hướng dẫn của WHO về sức khỏe tâm thần tại nơi làm việc và bản tóm tắt do WHO và ILO thực hiện vừa được công bố ngày 28/9/2022, ước tính 12 tỷ ngày làm việc bị mất mỗi năm do trầm cảm hoặc lo lắng, gây thiệt hại cho nền kinh tế toàn cầu gần 1.000 tỷ USD.

Tại Việt Nam, vấn đề sức khỏe tâm thần không nằm ngoài tình hình chung của toàn cầu. Theo những nghiên cứu trên mẫu diện rộng, tỷ lệ rối loạn tâm thần đi từ 20-30% .

Tuy nhiên, hơn 50% các nước phát triển không cung cấp bất cứ sự chăm sóc nào tại cộng đồng cho những người bị rối loạn tâm thần. Và hơn 75% người bị rối loạn trầm cảm tại các nước đang phát triển không được chữa trị thỏa đáng.

Các vấn đề sức khỏe tâm thần thường gặp tại nơi làm việc:

• Rối loạn cảm xúc lưỡng cực
• Rối loạn trầm cảm dai dẳng
• Rối loạn trầm cảm sau sinh
• Rối loạn lo âu lan tỏa
• Ám ảnh sợ xã hội
• Chứng rối loạn ám ảnh cưỡng chế
• Rối loạn stress sau sang chấn
• Tâm thần phân liệt
• Rối loạn ăn uống…

Mỗi chứng rối loạn sức khỏe tâm thần sẽ có các biểu hiện đặc trưng khác nhau, tuy nhiên một số dấu hiệu chung phổ biến có thể kể đến như:

• Chán ăn hoặc ăn quá nhiều
• Trí nhớ giảm và khó tập trung
• Mất ngủ hoặc ngủ quá nhiều
• Cảm thấy mệt mỏi dù đã ngủ đủ giấc
• Bị trơ cảm xúc hoặc khó đồng cảm
• Cảm thấy khó hòa nhập với gia đình, bạn bè, đồng nghiệp và rút lui khỏi các hoạt động xã hội
• Không còn quan tâm tới các hoạt động, dù là hoạt động từng rất yêu thích
• Cảm thấy bản thân không có giá trị, vô vọng, vô dụng, là một gánh nặng
• Cảm thấy buồn bã, lo lắng, sợ hãi, tuyệt vọng liên tục trên 2 tuần
• Cảm xúc thay đổi thất thường, dễ bị kích động, bộc phát cảm xúc
• Vấn đề trong các mối quan hệ, có thể là mâu thuẫn, lạnh nhạt, xa cách
• Liên tục có suy nghĩ hồi tưởng hoặc hành vi lặp đi lặp lại
• Nghe hoặc nhìn thấy những thứ không thực sự tồn tại
• Có ý nghĩ làm tổn thương, gây hại chính mình hoặc người khác
• Cảm thấy khó thực hiện các hoạt động và công việc hàng ngày, tiêu biểu như hiệu quả công việc giảm sút mà không rõ lý do
• Nghiện rượu hoặc sử dụng ma túy.

Chăm sóc sức khỏe tâm thần

4.1. Đối với người lao động.

Sắp xếp hợp lý giữa lao động và nghỉ ngơi, đảm bảo ngủ tốt.

Tổ chức tốt cuộc sống gia đình.

Biết chọn lọc thông tin, có thái độ đúng với các cảm xúc âm tính, hạn chế và loại trừ các sang chấn tâm lý. Giữ tinh thần lạc quan trong những thời điểm khó khăn

Có chế độ dinh dưỡng lành mạnh: Ăn đa dạng các loại thực phẩm, đảm bảo thực phẩm sạch, tránh nhiễm khuẩn, chất bảo quản…Hạn chế bia rượu, thuốc lá, tuyệt đối với các chất kích thích cấm

-   Tích cực nói về cảm xúc của bạn.

-   Giữ liên lạc người thân, bạn bè…

-   Chấp nhận bản thân

-   Quan tâm đến người khác

4.2.  Một số giải pháp để các doanh nghiệp, tổ chức, đơn vị hỗ trợ chăm sóc sức khỏe tâm thần cho người lao động

4.2.1. Tổ chức các buổi tư vấn và cung cấp đường dây nóng

Nhiều NLĐ sẽ ngại chia sẻ vấn đề cá nhân một cách công khai, do đó các doanh nghiệp, đơn vị nên cung cấp đường dây nóng để họ dễ dàng trao đổi với các chuyên gia trị liệu hoặc bác sĩ tâm lý để họ được hiểu hơn về cách chăm sóc sức khỏe tinh thần.

4.2.2. Khuyến khích người lao động sử dụng ứng dụng chăm sóc sức khỏe 

Các doanh nghiệp, đơn vị cũng có thể khuyến khích NLĐ truy cập vào các ứng dụng chăm sóc sức khỏe và các lớp học trực tuyến được thiết kế để giúp họ giảm căng thẳng và lo lắng.

Ví dụ, Unilever đã triển khai chương trình phục hồi sức khỏe tinh thần kéo dài 14 ngày cho 62.000 nhân viên toàn cầu của mình. Bằng cách sử dụng các công cụ do Trung tâm nghiên cứu khả năng phục hồi tạo ra. Trong chương trình đó có đề cập đến nhiều chủ đề, bao gồm: xử lý những suy nghĩ tiêu cực, cách để vượt qua và phòng tránh.

Ngoài ra, các công ty có thể xây dựng các khóa học trực tuyến về tự chữa lành, hay cách nhận biết sức khỏe tâm thần và cung cấp đội ngũ chuyên viên hỗ trợ tư vấn online cho NLĐ khi cần thiết.

4.2.3. Cho phép linh hoạt thời gian làm việc

Đối với những NLĐ có trách nhiệm chăm sóc cho gia đình, giờ giấc làm việc linh hoạt là giải pháp hiệu quả giúp làm giảm lo âu.

Một số công ty, đơn vị khác còn cho tất cả NLĐ thêm ngày nghỉ phép gia đình để xử lý các trường hợp đặc biệt. Điều này bao gồm một loạt các nhu cầu khác nhau, bao gồm chăm sóc người thân bị bệnh và vợ sinh con,…

Hoặc các doanh nghiệp cũng có thể thay đổi chính sách cho NLĐ sử dụng ngày nghỉ phép có lương trên cơ sở liên tục, giảm bớt hoặc không liên tục để tạo ra sự linh hoạt và thoải mái nhất có thể.

4.2.4. Thúc đẩy thói quen cân bằng cuộc sống và công việc lành mạnh

Để giúp đội ngũ NLĐ có thói quen lành mạnh, cân bằng tốt công việc và cuộc sống, các doanh nghiệp, đơn vị cũng có thể yêu cầu họ ngừng làm việc và nghỉ giải lao đúng quy định. Khuyến khích NLĐ thêm phần thời gian nghỉ ngơi vào lịch làm việc bao gồm giờ nghỉ trưa. Tổ chức tốt các hoạt động văn hóa, thể thao cũng giúp người lao động giảm bớt áp lực, căng thẳng

Một số công ty hiện nay đang thực hiện giải pháp công nghệ ngăn không cho NLĐ gửi email sau giờ làm việc. Ví dụ, từ 6:15 tối đến 7 giờ sáng, các máy chủ nội bộ của công ty sẽ không định tuyến email đến các tài khoản cá nhân, vì vậy hạn chế được tình trạng NLĐ làm việc đến tận đêm khuya.

4.2.5. Các quản lý cần nói chuyện cởi mở hơn về sức khỏe tâm thần

Nếu sức khỏe tâm thần của người lao động không được quan tâm và chăm sóc hiệu quả, các doanh nghiệp, đơn vị có thể sẽ đánh mất đi những nhân viên tài năng nhất. 

Trên thực tế, trong nhiều doanh nghiệp, đơn vị, sức khỏe tâm thần vẫn còn là điều gì đó chưa được nhận thức rõ, nhiều rào cản kỳ thị. Phần lớn NLĐ cảm thấy không thoải mái để lên tiếng mỗi khi họ cần giúp đỡ. Vì vậy, khi một người lãnh đạo chia sẻ cởi mở về những khó khăn của bản thân hay tập trung tìm hiểu và lắng nghe những chia sẻ của NLĐ sẽ giúp họ cảm nhận được sự quan tâm và vui vẻ hơn trong công việc. Đó cũng là cách giúp nhân viên có động lực để tự chăm sóc tốt hơn cho bản thân về sức khỏe tâm thần.